Funkcje śladu kryminalistycznego
Luka w notatkach: temat jest w nich krótki (dwie listy funkcji w dwóch wykładach). Reszta pochodzi z uzupełnienia. Do tego zagadnienia pasuje wprost przykład prowadzącego (krew spływająca po szybie na podłogę), więc rozumowanie pogłębiające jest tu najważniejsze.
Szkielet odpowiedzi
Mnemonik Ś-D-I-W-T-R
Ślad, Dowodowa, Identyfikacyjna, Wersyjna, Typująca, Rekonstrukcyjna; dalej: weryfikacyjna, organizacyjna, rejestracyjna
- Czym jest ślad Zmiana w obiektywnej rzeczywistości będąca następstwem zachowania, o charakterze materialnym, możliwa do wykrycia i zbadania (def. wg Sehna). Każde przestępstwo pozostawia ślady (zasada Locarda: każdy kontakt pozostawia ślad).
- Funkcja dowodowa Ślad staje się rzeczowym źródłem dowodowym (w odróżnieniu od osobowych, np. zeznań).
- Funkcja identyfikacyjna Pozwala ustalić osobę lub rzecz, od której pochodzi, grupowo albo indywidualnie.
- Funkcja wersyjna Jest podstawą budowania i weryfikowania wersji śledczych.
- Funkcja typująca Pozwala określić cechy sprawcy (liczba osób, płeć, siła, umiejętności) i zawęzić krąg podejrzanych.
- Funkcja rekonstrukcyjna (instrukcyjna) Pozwala odtworzyć przebieg zdarzenia: kto, gdzie, czym, jak, w jakiej kolejności.
- Pozostałe Weryfikacyjna (sprawdza zeznania i inne dowody), organizacyjna (wymusza działania, np. pościg), rejestracyjna (bazy: AFIS, DNA, IBIS). Weryfikacyjna i organizacyjna pochodzą z wykładu. W opracowaniu Wydziału Prawa UWr osiem funkcji to: identyfikacyjna, rekonstrukcyjna, wersyjna, typująca, rejestracyjna, kojarząco-reaktywująca, profilaktyczna i dowodowa.
Rozwinięcie
Pojęcie i cechy
- Ślad to także, w ujęciu wykładu, każda zmiana w otoczeniu powstała w wyniku zdarzenia o charakterze przestępczym i niosąca o nim informację.
- Cechy: następstwo zachowania (związek przyczynowo-skutkowy), materialność, wykrywalność.
- Ślad niesie informację o zdarzeniu. Staje się dowodem rzeczowym dopiero po ujawnieniu, zabezpieczeniu i procesowym utrwaleniu.
Tabela funkcji
| Funkcja | Co daje | Przykład |
|---|---|---|
| Dowodowa | rzeczowe źródło dowodowe w procesie, może obciążać albo uniewinniać | odcisk palca w protokole oględzin, opinia biegłego |
| Identyfikacyjna | ustalenie osoby lub rzeczy: grupowo (rodzaj, rozmiar, marka) albo indywidualnie (ten jeden obiekt) | profil DNA, linie papilarne, ślady gwintu na pocisku |
| Wersyjna | podstawa do hipotez (wersja główna i alternatywne) | ślad wyważenia okna od środka rodzi wersję o fingowaniu |
| Typująca | cechy sprawcy: płeć, liczba osób, siła, wzrost, leworęczność | długość kroku w ichnogramie wskazuje na wzrost i szybkość ruchu |
| Rekonstrukcyjna (instrukcyjna) | przebieg zdarzenia, kolejność, kierunek, mechanizm | kierunek spływania krwi, tor pocisku |
| Weryfikacyjna | potwierdza lub obala zeznania i inne dowody | brak śladów szamotaniny przy opowieści o bójce |
| Organizacyjna | wymusza konkretne działania | ślady opon sprawiają, że organizuje się pościg i zabezpieczenie kamer |
| Rejestracyjna | wprowadzanie do baz i rejestrów, porównania między sprawami | AFIS (daktyloskopia), baza DNA, IBIS (balistyka) |
Wykład o balistyce wymienia cztery podstawowe funkcje: identyfikacyjną, rekonstrukcyjną, weryfikacyjną i dowodową. Wykład o funkcjach i historii podaje osiem. Na egzaminie warto zacząć od czterech, a potem dodać „oprócz tego” wersyjną, typującą, organizacyjną i rejestracyjną.
Identyfikacja grupowa i indywidualna
- Grupowa: ślad pochodzi z określonej grupy (np. buty sportowe, rozmiar 42, marka X). Zawęża krąg, ale nie wskazuje jednego obiektu.
- Indywidualna: ślad pochodzi od tego jednego obiektu lub osoby (np. cechy zużycia podeszwy, minucje linii papilarnych, DNA).
Okoliczności negatywne
Ślad niesie informację także wtedy, gdy:
- powinien wystąpić, a go nie ma (brak krwi po ranie, brak śladów włamania),
- występuje, a nie powinno go tam być (ślady obcej osoby, cudzy odcisk).
Klasyfikacja śladów (potrzebna do przykładów)
Według mechanizmu: odciski (podłoże plastyczne) i odbitki (podłoże twarde). Według formy: nawarstwione i odwarstwione. Według wielkości: makroślady i mikroślady. Według dziedziny: daktyloskopijne, mechanoskopijne, traseologiczne, biologiczne, broni palnej, fizyko-chemiczne, dokumenty.
Rozumowanie pogłębiające: co mówi ślad krwi spływającej po szybie na podłogę
To przykład podany przez prowadzącego. Odpowiedź warto ułożyć według funkcji śladu.
Wzorce z analizy śladów krwi, które trzeba znać:
- Ślad bierny (pasywny): powstaje pod wpływem samej grawitacji (kapanie, spływanie, kałuża), a nie siły uderzenia. Kałuża pokazuje, że krew gromadziła się dłużej w jednym miejscu.
- Kształt kropli: kropla padająca prostopadle jest okrągła, a pod kątem jest wydłużona, a jej zwężony koniec wskazuje kierunek ruchu. Kąt uderzenia szacuje się z proporcji szerokości do długości plamy (sin α = szerokość / długość). To praktyka powszechna, ale wg badań NIJ (płyn imitujący krew) obarczona istotnym błędem przy kątach poniżej ok. 40°, a błąd rośnie na szorstkich powierzchniach. Nie podawać jej w odpowiedzi jako pewnika.
- Kształt śladu zależy też od podłoża: gładka, nienasiąkliwa szyba i podłoga zachowują kształt, a powierzchnie porowate go zmieniają.
Odpowiedź według funkcji śladu:
| Funkcja | Wniosek z krwi na szybie i podłodze |
|---|---|
| Rekonstrukcyjna | smuga spływu (flow) powstaje pod wpływem grawitacji lub ruchu podłoża (def. ASB TR 033), więc odchylenie smugi od pionu może wskazywać na ruch lub przechył szyby; kałuża (pool) to nagromadzenie płynnej krwi na powierzchni; z lokalizacji, liczby i rozmieszczenia plam odtwarza się kolejność powstawania śladów i położenie źródła krwawienia (wg UWr) |
| Typująca | rozmieszczenie plam pozwala wnioskować o położeniu źródła krwawienia i jego przemieszczaniu się oraz o obiekcie, od którego pochodził cios (wg UWr); wnioski o sprawcy są hipotezą |
| Wersyjna | czy krew pochodzi z uderzenia głową o szybę, z rany ciętej, czy z dotknięcia zakrwawioną ręką; każda wersja przewiduje inny układ śladów |
| Weryfikacyjna | opowieść „upadł i uderzył się” nie pasuje do rozprysku na szybie ani do ran w innych miejscach |
| Identyfikacyjna | DNA z krwi wskazuje, czyja to krew; krew sprawcy (np. po zranieniu o szybę) może wskazać jego tożsamość |
| Organizacyjna | wskazuje, które miejsca zbadać (luminol na podłodze, szukanie drogi ucieczki) |
| Dowodowa | po zabezpieczeniu i udokumentowaniu stanowi dowód rzeczowy |
Okoliczność negatywna: ślady wycierania (wipe wg ASB: ślad zmieniony przez przesunięcie przedmiotu przez wilgotną plamę) albo smuga, która urywa się bez wyjaśnienia, mogą wskazywać na ingerencję po zdarzeniu. To hipoteza do sprawdzenia, nie wniosek.
Co zrobić, żeby ślad zachował wartość: najpierw fotografie (ogólna, kierunkowa, szczegółowa) ze skalą, szkic, potem wymaz, próbka kontrolna z podłoża i papierowe opakowanie. Patrz S12 - Zabezpieczenie śladów kryminalistycznych.
Ślad a zachowanie (profilowanie): miejsce zdarzenia mówi o zachowaniu sprawcy: jak podszedł do ofiary, czy działał w gniewie czy planowo, czy zacierał ślady, czy się wycofał. Patrz O7 - Profilowanie kryminalne.
Inne przykłady do pokazania toku myślenia:
- Odcisk buta w błocie: identyfikacyjna (grupowo, potem indywidualnie po porównaniu z obuwiem), typująca (długość kroku), rekonstrukcyjna (kierunek ruchu).
- Wyważone okno od środka: wersyjna (fingowanie), weryfikacyjna (obala zeznanie o włamaniu z zewnątrz).
- Łuska i pocisk: identyfikacyjna (konkretna broń), rekonstrukcyjna (liczba strzałów, kierunek), rejestracyjna (IBIS).
Przykłady
- Pościg po śladach opon: funkcja organizacyjna, bo ślad wymusza konkretne działania.
- Odcisk palca w AFIS: funkcja rejestracyjna, bo porównanie z bazą wskazuje osobę lub łączy sprawy. AFIS nie działa automatycznie jak na filmach, wymaga selekcji i analizy eksperta.
- Brak śladów włamania przy zgłoszonej kradzieży: okoliczność negatywna, funkcja weryfikacyjna wobec zeznania zgłaszającego.
- Niedopałek z DNA: identyfikacyjna (profil DNA), a po dołączeniu do akt także dowodowa.
Możliwe dopytania komisji
Czym ślad różni się od dowodu rzeczowego?
Ślad niesie informację o zdarzeniu. Dowodem rzeczowym staje się po ujawnieniu, zabezpieczeniu i procesowym utrwaleniu w postępowaniu.
Co to jest identyfikacja grupowa, a co indywidualna?
Patrz tabela powyżej.
Jakie są funkcje śladu?
Co najmniej: dowodowa, identyfikacyjna, rekonstrukcyjna, weryfikacyjna, a dodatkowo wersyjna, typująca, organizacyjna, rejestracyjna.
Co to jest okoliczność negatywna?
Ślad powinien być, a go nie ma, albo jest, a nie powinno go być.
Co oznacza funkcja typująca?
Określanie cech sprawcy na podstawie śladów i zawężanie kręgu podejrzanych.
Co to jest mikroślad?
Ślad niewidoczny lub słabo widoczny gołym okiem (włókna, drobiny farby, szkło), wymaga mikroskopii lub spektrometrii.
Źródła
Z notatek:
- Kryminalistyka - W 04 - Funkcje, Historia i Metody Badawcze: definicja Sehna, osiem funkcji, klasyfikacja, identyfikacja grupowa i indywidualna, okoliczności negatywne
- Kryminalistyka - W 03 - Podstawy Balistyki, Antropologii i Identyfikacji Kryminalistycznej: cztery funkcje śladów
- Kryminalistyka - W 06 - Miejsce zdarzenia dowody i zasady: ślad jako „niemy świadek”
- Seminarium licencjackie - Transkrypcja - 2026-11-13 cz.1: przykład prowadzącego
Zewnętrzne (sprawdzone 14.11.2026):
- Wzory śladów krwi (ślad bierny, kropla, kałuża): Language of Forensics, Bloodstain Pattern Evidence
- Kąt uderzenia kropli i ograniczenia przybliżenia: NIJ, raport 251439
- Definicje flow, pool, drip stain, directionality, wipe: ASB Technical Report 033 (2017)
- Funkcje śladów (osiem funkcji) i ślady krwi jako źródło rekonstrukcji: Wydział Prawa UWr, Ślady kryminalistyczne