Daktyloskopia i balistyka
Dwa działy kryminalistyki w jednym zagadnieniu: warto na egzaminie podzielić odpowiedź na dwie części i w każdej pokazać identyfikację (grupowa i indywidualna), rodzaje śladów i zabezpieczanie.
Szkielet odpowiedzi
Mnemonik D-Z-R-U-B-I
Daktyloskopia: zasady, Rodzaje śladów, Ujawnianie; Balistyka: działy, Ślady, Identyfikacja
- Daktyloskopia, istota Badanie linii papilarnych (palce, dłonie, stopy) w celu identyfikacji osób. Trzy zasady: niepowtarzalność, niezmienność, odnawialność (niezniszczalność).
- Daktyloskopia, ślady Widoczne, plastyczne (wgłębione), niewidoczne (latentne); odciski i odbitki. Wzory ogólne (łuki, pętlice, wiry) dają identyfikację grupową, minucje indywidualną.
- Daktyloskopia, ujawnianie i zabezpieczanie Proszki, ninhydryna, cyjanoakryl, VMD; folia daktyloskopijna. Porównanie ręczne i w AFIS.
- Balistyka, działy Wewnętrzna (w lufie), zewnętrzna (lot pocisku), końcowa (działanie w celu).
- Balistyka, ślady Na łusce (iglica, wyrzutnik, wyciąg, zamek), na pocisku (pola i bruzdy gwintu, mikrorysy), na miejscu zdarzenia (otwory, osmalenie), pozostałości powystrzałowe.
- Balistyka, identyfikacja Mikroskop porównawczy, strzały próbne, bazy (IBIS). Zadania: rodzaj broni, tor, odległość, liczba strzałów, identyfikacja egzemplarza.
Rozwinięcie
Część I: daktyloskopia
Zasady (według notatek: 3N Galtona)
| Zasada | Sens |
|---|---|
| Niepowtarzalność | nie ma dwóch osób o identycznym układzie linii (także bliźniaki jednojajowe mają różne) |
| Niezmienność | układ powstaje w życiu płodowym i trwa do rozkładu tkanek |
| Odnawialność (niezniszczalność) | po powierzchownym uszkodzeniu naskórka linie odrastają w pierwotnym układzie |
Wzory i minucje
- Wzory ogólne: łuki, pętlice, wiry. Według opracowań policyjnych z dzieleniem według wzoru wiąże się tylko identyfikacja grupowa.
- Cechy szczegółowe (minucje): początki i zakończenia linii, rozwidlenia i złączenia, oczka, punkty, odcinki. To na ich zgodności opiera się identyfikacja indywidualna.
- Liczba cech do identyfikacji: w USA, Wielkiej Brytanii, Szwajcarii i krajach skandynawskich funkcjonuje standard holistyczny, w pozostałych państwach europejskich numeryczny (wg UWr za Moszczyńskim). W Polsce do 2005 r. żaden oficjalny dokument nie regulował identyfikacji i dążono do wskazania 12 minucji. W 2005 r. przyjęto standard numeryczny: minimum 12 minucji, a „w uzasadnionych przypadkach” co najmniej 7 klasycznych cech szczególnych przy uwzględnieniu innych cech (Metodyka z 2005 r., wg UWr). Do badań kwalifikuje się ślady z co najmniej 7 minucjami. Czy po 2005 r. obowiązuje nowsza metodyka (⚠️ nie ustalono, nie znaleziono źródła).
Dermatoskopia: szersza nazwa identyfikacji po skórze: daktyloskopia (palce), chejroskopia (dłonie), podoskopia (stopy), cheiloskopia (wargi), otoskopia (małżowina uszna), gantiskopia (rękawiczki).
Rodzaje śladów daktyloskopijnych
| Rodzaj | Opis | Przykład |
|---|---|---|
| Widoczne | pozostawione substancją barwiącą | odbitka palca w krwi, farbie, sadzy |
| Plastyczne (wgłębione, odciski) | w miękkim materiale | wosk, mydło, plastelina |
| Niewidoczne (latentne, odbitki) | z potu i tłuszczu, najczęstsze | szyba, szklanka, metal |
Ujawnianie i zabezpieczanie
- Fizyczne: proszki (czarne, białe, magnetyczne; skuteczne na powierzchniach gładkich), VMD (naparowanie metalu w próżni, szkło i plastik).
- Chemiczne: ninhydryna (aminokwasy w pocie, powierzchnie porowate, kolor fioletowy), azotan srebra, pary cyjanoakrylu (powierzchnie gładkie, biały nalot), pary jodu.
- Luminescencja: światło laserowe, UV.
- Zabezpieczenie: przeniesienie na folię daktyloskopijną z kontrastem (biały proszek na czarną folię) albo zabranie całego przedmiotu lub fragmentu.
- AFIS: komputerowa baza odcisków, prowadzona przez CLKP. Nie działa w pełni automatycznie: system wskazuje kandydatów, a decyzję podejmuje biegły.
Historia (do jednego zdania): Galton w 1892 r. udowodnił niepowtarzalność linii papilarnych i stworzył system klasyfikacji (notatki). Jedna z pierwszych spraw rozwiązanych na podstawie odcisku to sprawa Francisci Rojas w Argentynie z 1892 r. (zbrodnia 29.06.1892 w Necochea; inspektor Álvarez, wyszkolony przez Vuceticha; Rojas uchodzi za pierwszą osobę skazaną dzięki odciskom palców, ale to twierdzenie z jednego źródła, a daty śledztwa i wyroku nie są podane).
Część II: balistyka
Działy
| Dział | Czym się zajmuje | Przykład zastosowania |
|---|---|---|
| Wewnętrzna | zjawiska w lufie: spalanie prochu, ciśnienie gazów, ruch pocisku, odrzut | ocena sprawności broni |
| Zewnętrzna | ruch pocisku po opuszczeniu lufy: grawitacja, opór powietrza, wiatr, kąt | zasięg, miejsce oddania strzału, trajektoria |
| Końcowa (terminalna) | działanie pocisku po uderzeniu w cel | rany postrzałowe, współpraca z medycyną sądową |
Broń palna w rozumieniu ustawy to każda przenośna broń lufowa, która miota, jest przeznaczona do miotania lub może być przystosowana do miotania pocisków lub substancji w wyniku działania materiału miotającego (art. 7 ust. 1 ustawy o broni i amunicji).
Zadania balistyki kryminalistycznej: identyfikacja konkretnej broni, ustalenie kierunku, odległości (z bliska, ze średniej, z daleka) i liczby strzałów, analiza uszkodzeń na przedmiotach i ciele, ocena sprawności broni.
Ślady balistyczne
| Gdzie | Co | Co wskazuje |
|---|---|---|
| Łuska | ślad iglicy (na spłonce), wyrzutnika, wyciągu, zamka | konkretny egzemplarz broni (cechy mechanizmu) |
| Pocisk | pola i bruzdy gwintu, mikrorysy | cechy lufy |
| Miejsce zdarzenia | otwory wlotowe i wylotowe, osmalenie, niespalony proch | kierunek i odległość strzału |
| Dłonie i odzież strzelca | pozostałości po wystrzale (GSR) | czy osoba strzelała lub była blisko broni |
- GSR: poszukuje się cząstek zawierających jednocześnie ołów, bar i antymon, badanych metodą SEM-EDX (mikroskopia elektronowa z analizą składu).
- Narzędzia: mikroskop porównawczy (dwa ślady obok siebie), balistyczne stanowisko badawcze (strzały próbne dają materiał porównawczy), analiza chemiczna prochu, system IBIS (bazy obrazów łusek i pocisków).
- Balistyka a mechanoskopia: balistyka bada ślady broni palnej, mechanoskopia ślady narzędzi (łom, nożyce).
Wspólne dla obu działów
- Identyfikacja grupowa (np. rodzaj broni, kaliber; typ wzoru linii) a indywidualna (ten egzemplarz broni; ten palec).
- Konieczny materiał porównawczy: odciski od podejrzanego, strzały próbne z zabezpieczonej broni.
- Zabezpieczenie bez zatarcia śladów. Patrz S12 - Zabezpieczenie śladów kryminalistycznych.
Przykłady
- Odbitka palca w krwi na ścianie: ślad widoczny. Zdjęcie ze skalą, zabezpieczenie, porównanie z odciskami podejrzanego i z AFIS. Jednocześnie krew z odbitki to materiał biologiczny (DNA).
- Odcisk palca na szklance po włamaniu: latentny. Proszek, folia, kontrast, opis położenia.
- Łuska znaleziona na miejscu: ślad iglicy i wyrzutnika porównywany z łuską z próbnego strzału. Zgodność wskazuje broń, ale nie osobę, więc potrzebne dalsze dowody.
- Strzał przez szybę: w szkle pocisk szybki zostawia otwór, który po stronie wylotu jest większy niż po stronie wlotu (efekt stożka), a pocisk padający pod kątem daje otwór wydłużony; z pęknięć promienistych kierunek siły można często ustalić regułą 4R, ale jest ona zawodna dla szkła warstwowego, hartowanego i małych szyb mocno osadzonych w ramie (SWGMAT). Pozostałości powystrzałowe na dłoni podejrzanego pozwalają łączyć go ze strzałem.
Możliwe dopytania komisji
Jakie są trzy zasady daktyloskopii?
Niepowtarzalność, niezmienność, odnawialność.
Co to są minucje?
Szczegóły budowy linii papilarnych: zakończenia, rozwidlenia, oczka. Podstawa identyfikacji indywidualnej.
Czym się różni odcisk od odbitki?
Odcisk w podłożu plastycznym (3D), odbitka na gładkim, twardym podłożu.
Co to jest AFIS?
Automatyczny system identyfikacji daktyloskopijnej, wymaga analizy eksperta.
Jakie są działy balistyki?
Wewnętrzna, zewnętrzna, końcowa.
Jak ustala się, z której broni oddano strzał?
Strzały próbne z zabezpieczonej broni i porównanie śladów na łuskach i pociskach pod mikroskopem porównawczym.
Co to jest GSR?
Pozostałości po wystrzale (ołów, bar, antymon), badane SEM-EDX.
Źródła
Z notatek:
- Kryminalistyka - W 03 - Podstawy Balistyki, Antropologii i Identyfikacji Kryminalistycznej: działy balistyki, ślady, narzędzia, otoskopia, ślady daktyloskopijne i zabezpieczanie
- Kryminalistyka - W 02 - Definicje, Metody i Działy: zasady daktyloskopii, rodzaje śladów, AFIS
- Kryminalistyka - W 04 - Funkcje, Historia i Metody Badawcze: Galton, minucje, dermatoskopia, GSR
- Kryminalistyka - W 05 - Metody i Techniki: metody ujawniania, mikroskopia porównawcza
Zewnętrzne (sprawdzone 14.11.2026):
- Minucje i progi identyfikacji (opracowania policyjne): Problemy Kryminalistyki, mapowanie odbitek
- Sprawa Rojas: Wikipedia
- Standard identyfikacji w Polsce (12 i 7 minucji, Metodyka 2005), trzy typy wzorów: Wydział Prawa UWr, Dermatoskopia
- Wzory linii papilarnych, historia (1892, Argentyna): Wydział Prawa UWr, Daktyloskopia
- Pęknięcia szkła (4R, stożek, kolejność uderzeń): SWGMAT, Glass Fractures (2004)
- Definicja broni palnej, art. 7 ust. 1 (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 485): api.sejm.gov.pl