Kartoteka nazwisk
👤 Autorzy i daty
Komisja lubi dopytać „kto to powiedział?” i „co było wcześniej?”. Tu ćwiczysz jedno i drugie na nazwiskach i datach z notatek.
Kto jest kim
Robert K. MertonNapięcie między celami kulturowymi a legalnymi środkami i pięć sposobów adaptacji, od konformizmu po bunt.
Travis HirschiKontrola społeczna, od przestępstwa powstrzymują więzi, czyli przywiązanie, zobowiązanie, zaangażowanie i przekonanie.
Brunon HołystKryminologia jako nauka multidyscyplinarna, skupiona na człowieku i jego środowisku, w mikro- i makroskali.
Émile DurkheimAnomia jako stan „bez-normy” przy gwałtownych zmianach społecznych; dewiacja integruje, bo wyznacza granice norm.
Hans EysenckModel PEN, psychotyzm, ekstrawersja i neurotyczność; wysoki psychotyzm wiąże się z przestępczością.
Cohen i FelsonRutynowe działania, przestępstwo wymaga zbiegu zmotywowanego sprawcy, dostępnego celu i braku opiekuna (1979).
Edwin LemertPodział na dewiację pierwotną (wybryk) i wtórną (reakcja na przyjętą etykietę).
Edwin SutherlandZachowania przestępczego uczymy się w kontaktach z osobami łamiącymi prawo (kontakty zróżnicowane).
Erving GoffmanStygmat jako „społeczna skaza” oraz pojęcie instytucji totalnych.
Howard S. Becker„Outsiderzy” (1963), dewiacja nie jest cechą czynu, lecz skutkiem przyklejenia etykiety przez grupy z władzą.
Cesare LombrosoKoncepcja „urodzonego przestępcy”, dziś odrzucona, ale zapoczątkowała badania nad sprawcą.
George Herbert MeadPrekursor interakcjonizmu symbolicznego, jaźń powstaje w interakcjach z innymi („I” i „me”, uogólniony inny).
Robert AgnewOgólna teoria napięcia (1992), przestępstwo jako sposób radzenia sobie z negatywnymi emocjami po stresie i stracie.
Terrie MoffittDwie ścieżki, przestępczość ograniczona do okresu dorastania i trwała przez całe życie (1993).
Zygmunt FreudId, ego i superego; przestępstwo jako skutek dominacji id, słabego ego i niedorozwiniętego superego.
Albert BanduraUczenie się przez obserwację i badania z lalką Bobo, agresja jest zachowaniem wyuczonym.
Cesare BeccariaSzkoła klasyczna, kara ma być szybka, pewna i proporcjonalna, a liczy się jej nieuchronność.
Clarke i MayhewSytuacyjna prewencja kryminalna, ograniczanie okazji do popełnienia przestępstwa.
Elizabeth LoftusEfekt dezinformacji, sformułowanie pytania („roztrzaskały się”) zmienia wspomnienie świadka (1974).
Francis GaltonUdowodnił niepowtarzalność linii papilarnych i stworzył system ich klasyfikacji (1892).
Frank Tannenbaum„Dramatyzacja zła” (1938), etykietuje się osobę zamiast czynu.
Gordon AllportOsobowość jako dynamiczna organizacja psychofizycznych systemów, które wyznaczają unikalne przystosowanie do środowiska.
Hindelang, Gottfredson i GarofaloTeoria stylu życia (1978), codzienne zajęcia i sposób poruszania się zwiększają ekspozycję na zagrożenia.
Jan StrelauRegulacyjna teoria temperamentu, reaktywność jako biologiczna baza osobowości.
Jeremy BenthamObok Beccarii przedstawiciel szkoły klasycznej, z której prewencja czerpie zasadę nieuchronności kary.
Jerzy KrajewskiNazwał nurt przeciwstawny naturalizmowi kryminologią antynaturalistyczną (1992).
John BraithwaiteWstyd reintegracyjny (potępia czyn, nie osobę) odróżniony od stygmatyzującego (1989).
Karen HorneyLęk podstawowy dziecka we wrogim świecie i trzy postawy neurotyczne, ku ludziom, przeciw ludziom i od ludzi.
Lenore WalkerCykl przemocy, narastanie napięcia, ostra przemoc i „miesiąc miodowy”, oraz syndrom kobiety maltretowanej.
Nils ChristieAbolicjonizm, konflikty powinny wracać do stron, oraz koncepcja „ofiary idealnej”.
Oscar Newman„Defensible Space” (1972), przestrzeń, którą da się bronić, jako podstawa prewencji przez projektowanie.
Philip ZimbardoEfekt Lucyfera, zwykli ludzie przyjmują role strażników i więźniów, a zachowanie zależy od sytuacji.
Ressler i BurgessModel FBI (1985), podział na sprawcę zorganizowanego i niezorganizowanego.
Robert D. HareSkala PCL-R do diagnozy psychopatii, 20 pozycji ocenianych od 0 do 2.
Shaw i McKaySzkoła chicagowska, przestępczość zależy od miejsca, a nie od ludzi, przez rotację mieszkańców, ubóstwo i słabe instytucje.
Sykes i MatzaTechniki neutralizacji (1957), sprawca racjonalizuje czyn, np. „to nikomu nie szkodzi”.
von Hentig i MendelsohnKlasyczne typologie ofiar, jedna według cech podatności ofiary, druga według stopnia jej „winy”; dziś krytykowane.
Wilson i KellingTeoria rozbitych okien (1982), zaniedbanie sygnalizuje brak kontroli i przyciąga przestępczość.
Źródła zdjęć
Portrety z Wikimedia Commons, na licencjach wolnych lub w domenie publicznej. Zdjęcia są pomniejszone.
- Cesare Lombroso: nieznany, Public domain, źródło
- Cesare Beccaria: Eliseo Sala, Public domain, źródło
- Jeremy Bentham: Henry William Pickersgill, Public domain, źródło
- Émile Durkheim: nieznany, Public domain, źródło
- Robert K. Merton: Eric Koch / Anefo, CC0, źródło
- Hindelang, Gottfredson i Garofalo: Capt. Brandon Hill (portret M. Gottfredsona), CC BY 2.0, źródło
- George Herbert Mead: nieznany, Public domain, źródło
- Frank Tannenbaum: Bain News Service, Public domain, źródło
- Howard S. Becker: Thierry Caro, CC BY-SA 3.0, źródło
- Erving Goffman: nieznany, Public domain, źródło
- Nils Christie: Don LaVange, CC BY-SA 2.0, źródło
- Hans Eysenck: Sirswindon, CC BY 3.0, źródło
- Gordon Allport: C. George Boeree, FAL, źródło
- Albert Bandura: Albert Bandura, CC BY-SA 4.0, źródło
- Karen Horney: Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0, źródło
- Jan Strelau: Marcelyna, CC BY-SA 3.0, źródło
- Zygmunt Freud: Max Halberstadt, Public domain, źródło
- Francis Galton: nieznany, Public domain, źródło
- Elizabeth Loftus: BDEngler, CC BY-SA 3.0, źródło
- Philip Zimbardo: Celina Strzelecka, CC BY-SA 4.0, źródło
- Lenore Walker: LegalUser0100990, CC0, źródło
- Ressler i Burgess: FBI (portret R. Resslera), Public domain, źródło